Etiket · Besin değerleri
Türk etiketindeki besin değeri tablosu ABD'de neden kabul edilmiyor?
Sorun tablonun eksik olması değil; tablo var ama başka bir kuralla kurulmuş. Aradaki yedi fark aşağıda, her biri kaynağıyla.
Paketinizin arkasında bir besin değeri tablosu var: Türkiye'de ve Avrupa'da geçerli, doğru hazırlanmış bir tablo. ABD ise başka bir mantıkla kurulan bir panel ister (21 CFR 101.9). Bu panel eksik ya da hatalıysa FDA'nın red kayıtlarında NUTRIT LBL kodu görünür (FD&C Act 403(q)).
Kısa cevap: Türk tablosu 100 gram üzerinden kurulur, ABD paneli porsiyon üzerinden. Porsiyonun dayandığı referans miktarı FDA ürün grubuna göre belirlemiştir. Ayrıca ABD, Türk etiketinde zorunlu olmayan yedi değeri ister.
1. Porsiyon, referans miktara dayanır
Türk etiketinde değerler 100 gram için verilir. ABD'de porsiyon başına verilir ve porsiyonun dayandığı miktarı FDA belirler: her ürün grubu için “bir oturuşta tipik olarak tüketilen miktar” tanımlanmıştır. Buna RACC denir ve 21 CFR 101.12'de tablo hâlinde yayımlanmıştır.
Lokum, helva ve yumuşak şekerleme gibi “diğer şekerlemeler” için 30 gram; sert şeker için 15 gram; atıştırmalık kraker için 30 gram; zeytin için 15 gram. Tahin ve fıstık ezmesinin referansı 2 yemek kaşığı, reçelin 1 yemek kaşığıdır; gram karşılığı ürünün yoğunluğundan çıkar. Etiketteki porsiyon, bu miktara en yakın ev ölçüsüyle yazılır: “about 2 pieces (30g)” gibi.
2. Kap başına porsiyon sayısının kendi kuralı var
Porsiyon belli olunca paketin kaç porsiyon içerdiği hesaplanır. Burada iki kural işleri karıştırır:
- Tek tek satılan bir paket, referans miktarın iki katından azsa tek porsiyon sayılır. 50 gramlık bir lokum paketi (referans 30 g) tek porsiyondur ve tablodaki değerler 50 gram için yazılır.
- İki katı ile üç katı arasındaysa (sınırlar dahil) panel iki sütunlu olur: hem porsiyon başına hem kap başına. 70 gramlık bir kutu referansın yaklaşık %233'üdür ve iki sütun ister. Küçük ambalaj formatlarında istisnalar vardır.
250 gramlık bir kutu, 30 gramlık referansla 8,33 porsiyon eder. Beş porsiyonun üstünde bu sayı en yakın tam sayıya yuvarlanır ve etikette “about 8 servings per container” yazar. “About” kelimesi süs değil; yuvarlama yapıldığını söyler.
3. Karbonhidrat aynı şeyi anlatmıyor
Türkiye'de ve AB'de kullanılan etiket düzeninde “karbonhidrat” değeri lif içermez; lif ayrı bir satırdır (AB Tüzüğü 1169/2011, Ek I). ABD'de “Total Carbohydrate” lif dahildir (21 CFR 101.9(c)(6)).
Yani paketinizde karbonhidrat 78 g, lif 1,2 g yazıyorsa ABD tablosundaki Total Carbohydrate 79,2 g'dan hesaplanır. Bu adımı atlayan bir çeviri, tablodaki hem gram değerini hem yüzdeyi yanlış yazar.
4. Tuz değil sodyum
Türk etiketinde tuz gram olarak yazılır, ABD'de sodyum miligram olarak. AB kuralında tuz, sodyumun 2,5 katı olarak hesaplanır (1169/2011, Ek I); yani 1 gram tuz 400 miligram sodyuma karşılık gelir. 0,02 g tuz, 8 mg sodyum demektir.
5. ABD'nin isteyip Türk etiketinde zorunlu olmayan yedi değer
ABD paneli şu değerleri zorunlu tutar (21 CFR 101.9(c)):
- Trans yağ
- Kolesterol
- İlave şeker (toplam şekerin ne kadarı sonradan eklenmiş)
- D vitamini
- Kalsiyum
- Demir
- Potasyum
Bunların bir kısmı reçeteden hesaplanabilir. İlave şeker, reçetede kaç gram şeker kullandığınızı bilen birinin hesaplayabileceği bir değerdir; ürün hem doğal hem ilave şeker içeriyorsa FDA bu hesabın kaydını tutmanızı ister (21 CFR 101.9(g)(10)(iv)). Mineraller çoğu zaman analiz gerektirir. Bu yüzden tablo çevirisi sanıldığı kadar mekanik bir iş değildir.
6. Yuvarlama serbest değil
Hesapladığınız sayıyı olduğu gibi yazamazsınız. FDA her besin öğesi için ayrı bir yuvarlama kuralı koymuştur (21 CFR 101.9(c)):
| Değer | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| Kalori | 5'in altı sıfır; 50'ye kadar en yakın 5; üstü en yakın 10 | 140,4 → 140 |
| Yağ, doymuş yağ, trans yağ | 0,5'in altı sıfır; 5 g'a kadar en yakın 0,5; üstü en yakın 1 | 2,08 → 2 g |
| Kolesterol | 2 mg altı sıfır; 2–5 mg arası “Less than 5mg”; üstü en yakın 5 | 3 → Less than 5mg |
| Sodyum | 5'in altı sıfır; 140'a kadar en yakın 5; üstü en yakın 10 | 187 → 190 mg |
| Karbonhidrat, lif, şeker, protein | 0,5 altı sıfır; 0,5–1 arası “Less than 1g” yazılabilir; üstü en yakın 1 | 0,84 → Less than 1g |
Yüzde günlük değer (%DV) çoğu besin öğesinde en yakın tam sayıya yuvarlanır; D vitamini, kalsiyum, demir ve potasyumda ise %10'a kadar 2'nin, %50'ye kadar 5'in, üstünde 10'un katlarına (21 CFR 101.9(c)(8)(iii)). Kalori, trans yağ ve toplam şeker için yüzde gösterilmez; proteinde yüzde gösterimi isteğe bağlıdır.
7. Panelin biçimi kuralla belirlenmiş
Nutrition Facts serbest bir tablo değildir: yazı büyüklükleri, hangi satırın kalın yazılacağı, ince çizgiler ve girintiler 21 CFR 101.9(d)'de tanımlıdır. Çizgi kalınlıkları için FDA'nın önerdiği örnek şablon kuralın ekindedir.
Peki muafiyet var mı? Var. Son 12 ayda ortalama 100'den az tam zamanlı eşdeğer çalışanı olan ve o üründen ABD'de 12 ayda 100.000 adetten az satan firma için panel istenmeyebilir; iki şart birlikte sağlanmalı (21 CFR 101.9(j)(18)). Muafiyet kendiliğinden işlemez: FDA'ya bildirim yapılır ve pratikte her yıl yenilenir. Ürünün etiketinde ya da tanıtımında bir besin iddiası (“yüksek proteinli”, “şekersiz”) varsa muafiyet kullanılamaz.
Sırayla ne yapmalı
- Ürününüzün FDA'daki referans porsiyon kategorisini bulun.
- Net miktardan kap başına porsiyon sayısını hesaplayın; tek porsiyon ve iki sütun kurallarını kontrol edin.
- 100 gram değerlerinizi porsiyona çevirin; karbonhidrata lifi ekleyin, tuzu sodyuma çevirin.
- Eksik yedi değeri reçeteden hesaplatın ya da analiz yaptırın.
- Her satırı FDA'nın yuvarlama kuralıyla yazın.
- Paneli kurallara uygun biçimde çizdirin ve pakete doğru yere yerleştirin.
Örnek raporumuzda kurgu bir ürün için hazırlanmış paneli ve hangi değerlerin eksik kaldığını görebilirsiniz.
Kaynaklar
- 21 CFR 101.9 — Nutrition labeling of food
- 21 CFR 101.12 — Reference amounts customarily consumed (RACC)
- FDA — Food Labeling Guide
- AB Tüzüğü 1169/2011 — gıda bilgisi, Ek I tanımlar
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; ürününüze özel durumlar değişebilir. Ürünün ABD'ye kabulü FDA'nın ve ABD Gümrüğünün kararıdır.